Rezerwat przyrody to obszar chroniony prawem w celu zachowania naturalnych ekosystemów, które posiadają znaczącą wartość naukową, kulturową, ekologiczną i krajobrazową. Na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych (RDLP) w Poznaniu znajduje się około 70 rezerwatów przyrody, zajmujących łączną powierzchnię 2553,89 hektara, jak podaje poznan-name.eu.
Charakterystyka rezerwatów
Warto podkreślić, że dla każdego rezerwatu tworzy się specjalne akty prawne, które zawierają informacje o działaniach mających pozytywny wpływ na chroniony obszar. Jest to tak zwana ochrona czynna, czyli ingerencja człowieka, której celem jest zachowanie naturalnych, kulturowych i ekologicznych wartości rezerwatu. Rodzaje działań ochronnych są określone w dwóch dokumentach: Planie Ochrony Rezerwatu oraz Planie Zadań Ochronnych. Wydaje je organ nadzoru – Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu.
W zależności od przedmiotu ochrony, rezerwaty dzielą się na kilka typów. W strukturze RDLP w Poznaniu najliczniejsze i największe są rezerwaty leśne, których jest 39, o powierzchni ponad 1100 ha. Ponadto znajdziemy tam 12 rezerwatów florystycznych, 9 krajobrazowych, 5 faunistycznych i 5 torfowiskowych.
Doskonale zorganizowana infrastruktura turystyczna i ogromne walory przyrodniczo-krajobrazowe sprawiają, że rezerwaty te są idealnym miejscem do spokojnego wypoczynku. Należy jednak pamiętać, że ruch turystyczny jest ograniczony, dlatego należy poruszać się wyłącznie po wyznaczonych ścieżkach i parkować w specjalnie do tego przeznaczonych miejscach.
Flora i fauna rezerwatu „Czeszewski Las”
„Czeszewski Las” zlokalizowany jest na terenie Nadleśnictwa Jarocin. Uważany jest za jeden z najważniejszych rezerwatów w Poznaniu i najstarszy w Wielkopolsce. Jego historia sięga 1907 roku. Wówczas jego powierzchnia wynosiła 0,7 ha, ale był to pierwszy w regionie obszar objęty ochroną prawną. Obecnie rezerwat zajmuje ponad 530 ha i stanowi serce Żerkowsko-Czeszewskiego Parku Krajobrazowego, jednego z najpiękniejszych miejsc w Wielkopolsce.
Lasy łęgowe, rozciągające się wzdłuż Warty, tworzą najlepiej zachowany kompleks tego typu w Europie. Są one naprawdę unikatowe, urzekając i zaskakując naturalnym pięknem oraz walorami krajobrazowymi. Bioróżnorodność manifestuje się tu m.in. w ogromnym bogactwie owadów. Entomofauna Lasów Czeszewskich jest charakterystyczna dla starych i rozległych kompleksów leśnych, co potwierdza różnorodność gatunkowa. Ponad jedna czwarta odkrytych tu taksonów chrząszczy zaliczana jest do tzw. gatunków pierwotnych lasów, które do rozwoju potrzebują obecności grubych, starych drzew i specyficznego klimatu, tworzonego przez dojrzałe zbiorowiska roślinne. Warto zaznaczyć, że dęby, jesiony, wiązy i topole rosnące w rezerwacie mają ponad 200 lat. W faunie na szczególną uwagę zasługuje jeden z największych przedstawicieli rodziny — jelonek rogacz, który zamieszkuje stare dęby w bardzo dobrze zachowanych siedliskach dębowo-grabowych. Wiele z tych drzew to pomniki przyrody.
Bogata jest także flora roślin naczyniowych, licząca ponad 600 taksonów. Na całym terenie zinwentaryzowano 77 drzew pomnikowych, przede wszystkim dęby, którymi zachwycał się już Henryk Sienkiewicz. Warto wspomnieć, że jego wizyta w 1899 roku została upamiętniona kamieniem ustawionym niedaleko przeprawy promowej.
Różnorodna awifauna
O bogactwie rezerwatu świadczy również awifauna. Jan Sokołowski, wybitny ornitolog, przyrodnik i wizjoner, który wytyczał kierunki ochrony przyrody w Polsce, wielokrotnie prowadził badania na terenie rezerwatu. W Lasach Czeszewskich odkryto aż 75 gatunków ptaków lęgowych, co stanowi znaczną część wszystkich gatunków występujących w Polsce. Wśród nich jest 27 gatunków zagrożonych w Europie, dla których nadrzeczne lasy mają kluczowe znaczenie. Uroczysko Czeszewskie jest centrum występowania jednej z największych w Wielkopolsce populacji dzięcioła średniego, liczącej nie mniej niż 150 par lęgowych.
Siłą napędową uroczyska są piękne, malownicze i kręte starorzecza, które dzięki pracy leśników są stale rewitalizowane. To one zasilają lasy łęgowe. Aby ocalić Uroczysko Warty i jego walory przyrodnicze, zbudowano system urządzeń poprawiających warunki wodne wewnątrz uroczyska, a system zbiorników retencyjnych mieści około 280 000 m³ wody.
Przyrodnicza oaza „Meteoryt Morasko”
Wyjątkowym miejscem w Wielkopolsce jest również najwyższa góra Moraska, wznosząca się nad Poznaniem na wysokość 154 metrów n.p.m. Jest ona unikatowa nie tylko ze względu na wspaniałą panoramę i widok na stolicę Wielkopolski, ale także z powodu wydarzenia, które miało tu miejsce w latach 3000-5000 p.n.e. W tym czasie w atmosferę wpadł syderyt – wielki żelazny meteoryt. Wchodząc w gęste warstwy atmosfery, rozpadł się na wiele kawałków. Ponad 95% jego masy, która wynosiła 4500 ton, stopiło się lub wyparowało w locie, tworząc marmurowy pył. Zderzenia z Ziemią nie udało się uniknąć – część fragmentów, które ocalały, spadła w rejonie współczesnego Poznania, dokładnie na wzniesienie moreny czołowej, której najwyższym szczytem jest właśnie Góra Moraska. Ze względu na wielkość i liczbę kraterów oraz masę meteorytów znalezionych na tym obszarze, jest to obiekt unikatowy w Europie i jedno z największych skupisk tego typu na Ziemi. Na świecie istnieje zaledwie kilkanaście miejsc upadku meteorytów, a tylko dwa w Europie. Jedno z nich znajduje się na estońskiej wyspie Sarema, a drugie w Polsce, w Morasku.
Leśne jeziora, które powstały w miejscach kraterów, stworzyły piękne warunki przyrodnicze, charakteryzujące się bogatą florą i fauną. W 1976 roku, w związku z zachowaniem miejsca upadku meteorytu i jego wyjątkowymi walorami przyrodniczymi, obszar o powierzchni 53,79 ha został ogłoszony rezerwatem przyrody „Meteoryt Morasko”. Zarządzają nim leśnicy z Nadleśnictwa Łopuchówko, a rezerwat położony jest w całości na terenie Leśnictwa Morasko. Od 1994 roku zgodę na jego prowadzenie otrzymało Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”. Ścieżka prowadząca do rezerwatu zapoznaje ludzi z historią i walorami przyrodniczymi regionu. Wspinając się na wzniesienie, można podziwiać bogactwo kraterów meteorytowych. Każde ciekawe miejsce jest opisane na specjalnych tablicach informacyjnych. Zarówno dzieci, jak i dorośli mogą dowiedzieć się o hipotezach powstania kraterów, rzeźbie terenu, a także o ciekawych gatunkach roślin i zwierząt zamieszkujących lasy i jeziora rezerwatu.
„Meteoryt Morasko” warto odwiedzić o każdej porze roku. Wiosną budzą się do życia zawilce i konwalie, latem można podziwiać kwitnące lilie złotogłów, a jesienią spod ściółki wystają grzyby. Na terenie rezerwatu żyje aż 9 gatunków płazów. Jeśli przyjrzysz się uważniej, w wodzie dostrzeżesz traszki.
Te dwa rezerwaty to jedynie niewielka część bogactw przyrodniczych regionu. Są one jednak niezwykle ważne, ponieważ chronią florę i faunę, a także pozwalają ludziom na wspaniały wypoczynek na łonie natury. Warto zaznaczyć, że lokalne władze dokładają wszelkich starań, aby rezerwaty te były zachowane i chronione przed zniszczeniem.
