Szachty

Szachty — czterdzieści glinianek po dawnych cegielniach, dziś dziki teren rekreacyjny z wieżą widokową

Szachty to poprzemysłowy krajobraz w południowej części Poznania, w dolinie Strumienia Junikowskiego. Tam, gdzie przez blisko sto lat wydobywano glinę na cegłę, zostało około czterdziestu zbiorników wodnych o powierzchni od 0,2 do 12 hektarów. Cegielnie zamknięto w latach dziewięćdziesiątych, doły zalała woda, a przyroda zajęła teren szybciej, niż ktokolwiek planował. Od 2014 roku miasto systematycznie udostępnia to miejsce spacerowiczom, a w 2018 roku stanęła tu dwudziestopięciometrowa wieża widokowa.

Atrakcje

• Wieża widokowa — stalowa konstrukcja na planie trójkąta, wysoka na 25 metrów, z okładziną imitującą drewno; około 120 stopni prowadzi na platformę z widokiem na Poznań i Luboń.
• Około czterdziestu glinianek — sztuczne zbiorniki powstałe po wydobyciu gliny, o powierzchni od 0,2 do 12 hektarów, rozciągnięte wzdłuż doliny.
• Nazwane stawy — Stara Baba, Staw Baczkowski, Staw Kachlarski, Karpętaj i Głęboki Dół, każdy o innym kształcie i głębokości.
• Pomost rekreacyjny na Stawie Rozlanym — platforma wychodząca nad wodę, jeden z pierwszych elementów zagospodarowania terenu.
• Bogata flora — inwentaryzacja z 1998 roku wykazała 328 gatunków roślin naczyniowych, w tym 45 gatunków z rodziny astrowatych i 29 z rodziny wiechlinowatych.
• Historyczne osiedle robotnicze — zabudowa dla pracowników cegielni z początku XX wieku, wciąż zachowana na skraju terenu.

Co znajdziesz w środku

Szachty nie są parkiem w klasycznym rozumieniu: nie ma tu strzyżonych trawników, rabat ani równych alej. Jest za to duży, półdziki obszar, w którym woda, szuwary i samosiewy zajęły wyrobiska, a infrastruktura ogranicza się do ścieżek, ławek i punktów widokowych.

• Utwardzone i gruntowe ścieżki spacerowe wytyczone od 2014 roku wzdłuż zbiorników.
• Ławki, kosze i mała architektura rozstawione przy głównych ciągach.
• Ptactwo wodne, w tym mewy śmieszki i perkozy dwuczube, gniazdujące w trzcinowiskach.
• Ryby zasiedlające zbiorniki, między innymi karpie, leszcze i szczupaki.
• Dolina Strumienia Junikowskiego, wzdłuż której teren rozciąga się dalej na wschód.
• Obszary chronione jako użytki ekologiczne, ustanowione jeszcze w latach siedemdziesiątych.

Co robić i dla kogo

• Spacerowicze szukający przestrzeni — kilka kilometrów ścieżek wzdłuż wody, bez tłumów typowych dla parków śródmiejskich.
• Obserwatorzy ptaków — czterdzieści zbiorników z trzcinowiskami to jedno z lepszych miejsc na ptactwo wodne w granicach miasta.
• Rowerzyści — płaska dolina i sieć dróg gruntowych pozwalają przejechać cały teren i wrócić inną trasą.
• Fotografowie — poprzemysłowy krajobraz, lustra wody i widok z wieży dają kadry zupełnie niepodobne do reszty Poznania.
• Biegacze — miękkie, gruntowe nawierzchnie są łagodniejsze dla stawów niż asfalt parków miejskich.
• Rodziny z dziećmi — wieża widokowa i pomost nad wodą to konkretne cele wycieczki, choć teren wymaga uwagi przy brzegach.

Jak dojechać i praktyczne informacje

Szachty leżą w południowej części Poznania, w dolinie Strumienia Junikowskiego, na styku osiedli Świerczewo, Kotowo i Rudnicze. Dojazd zapewniają autobusy miejskie linii 180, 610 i 616, których przystanki znajdują się przy krawędzi terenu; z centrum trzeba liczyć około pół godziny z jedną przesiadką, a od dworca Poznań Główny podobnie. Wstęp jest bezpłatny, teren otwarty przez całą dobę i nieogrodzony, ale nieoświetlony — po zmroku poruszanie się nim jest niewskazane. Wieża widokowa jest ogólnodostępna i darmowa; wejście na platformę to około 120 stopni, bez windy. Na przejście najciekawszego fragmentu doliny z wieżą i pomostem trzeba liczyć od półtorej do dwóch godzin, a na obejście większości zbiorników — nawet pół dnia.

Kiedy odwiedzić

Wiosną teren budzi się głośno: to najlepszy moment na obserwację ptaków wodnych, kiedy trzcinowiska są jeszcze niskie, a lęgi w pełni. Latem woda przyciąga wędkarzy i spacerowiczów, ale brak cienia na otwartych odcinkach sprawia, że najlepiej przychodzić rano albo wieczorem; wtedy też widok z wieży bywa najbardziej klarowny. Jesień daje najładniejsze światło i najmniej ludzi, a samosiewne brzozy i olchy nad wodą przebarwiają się szybciej niż drzewa w parkach miejskich. Zimą, gdy zbiorniki zamarzają, poprzemysłowa struktura terenu — regularne krawędzie wyrobisk i groble między nimi — staje się wreszcie czytelna, a z wieży widać dalej niż o jakiejkolwiek innej porze roku.

Warto wiedzieć

Cegielnie powstały tu podczas boomu budowlanego na przełomie XIX i XX wieku, związanego między innymi z rozbiórką fortyfikacji otaczających Poznań, na którą potrzeba było ogromnych ilości materiału zastępczego. Wydobywano glinę, a po każdym wyrobisku zostawał dół, który z czasem wypełniała woda gruntowa. Zespół domów dla pracowników cegielni z początku XX wieku zachował się do dziś na skraju terenu. Kolejne zakłady działały jeszcze w latach dziewięćdziesiątych, po czym zostały zamknięte. Dziś w dolinie Strumienia Junikowskiego znajduje się około czterdziestu zbiorników o powierzchni od 0,2 do 12 hektarów, wśród nich Stara Baba, Staw Baczkowski, Staw Kachlarski, Karpętaj i Głęboki Dół, ciągnące się na wschód w stronę Górczyna i Świerczewa. Część obszaru objęto ochroną jako użytki ekologiczne już w latach siedemdziesiątych. Inwentaryzacja z 1998 roku wykazała 328 gatunków roślin naczyniowych, z czego 45 gatunków należało do rodziny astrowatych, a 29 do wiechlinowatych; w wodach stwierdzono karpie, leszcze i szczupaki, a wśród ptaków mewy śmieszki i perkozy dwuczube. Zagospodarowanie turystyczne ruszyło w 2014 roku, gdy powstały pierwsze ścieżki spacerowe wraz z ławkami i koszami, a w listopadzie tego samego roku ukończono pomost rekreacyjny na Stawie Rozlanym. W 2018 roku udostępniono wieżę widokową: stalową konstrukcję na planie trójkąta o wysokości 25 metrów, z okładziną imitującą drewno i około 120 stopniami prowadzącymi na platformę widokową. Inwestycję prowadził Zarząd Zieleni Miejskiej, a wieżę wybudowała firma wyłoniona w przetargu.

Wskazówki dla odwiedzających

• Nie schodź na brzegi glinianek poza wyznaczonymi pomostami — dawne wyrobiska mają strome, podmyte krawędzie, a woda tuż przy brzegu bywa nieoczekiwanie głęboka.
• Załóż buty terenowe; poza kilkoma utwardzonymi odcinkami ścieżki są gruntowe i po deszczu robią się grząskie.
• Zaplanuj powrót przed zmierzchem — teren nie jest oświetlony, a orientacja między zbiornikami po ciemku staje się trudna.

Pytania i odpowiedzi

Czym właściwie są Szachty? To poprzemysłowy teren w dolinie Strumienia Junikowskiego w południowym Poznaniu, gdzie po dawnych cegielniach zostało około czterdziestu zbiorników wodnych powstałych z zalanych wyrobisk gliny.

Skąd wzięły się zbiorniki? Z wydobycia gliny na potrzeby cegielni, które powstawały tu od przełomu XIX i XX wieku i działały jeszcze w latach dziewięćdziesiątych. Po zamknięciu zakładów doły wypełniła woda gruntowa.

Czy jest tu wieża widokowa i ile ma stopni? Tak. Stalowa wieża na planie trójkąta ma 25 metrów wysokości, a na platformę prowadzi około 120 stopni. Udostępniono ją w 2018 roku; wstęp jest bezpłatny.

Jak dojechać komunikacją miejską? Autobusami linii 180, 610 i 616, których przystanki znajdują się przy krawędzi terenu. Z centrum trzeba liczyć około pół godziny, zwykle z jedną przesiadką.

Czy można się tu kąpać? Zbiorniki nie są kąpieliskami — nie mają nadzoru ratowniczego, a brzegi dawnych wyrobisk bywają strome i podmyte. Rekreacja ogranicza się do spacerów, obserwacji przyrody i wędkarstwa w wyznaczonych miejscach.

Co można tu zobaczyć z przyrody? Inwentaryzacja wykazała 328 gatunków roślin naczyniowych, a w wodach i trzcinowiskach spotyka się karpie, leszcze i szczupaki oraz mewy śmieszki i perkozy dwuczube. Część terenu ma status użytków ekologicznych.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Najciekawszy fragment z wieżą i pomostem zajmuje od półtorej do dwóch godzin. Obejście większości zbiorników to nawet pół dnia.

Czy teren nadaje się dla dzieci i wózków? Częściowo. Utwardzone odcinki są przejezdne, ale większość ścieżek jest gruntowa, a bliskość stromych brzegów wymaga stałej uwagi przy młodszych dzieciach.